සාර්ව ආර්ථික දර්ශක 

දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP)

අර්ථ දැක්වීම සහ ගණනය කිරීම

දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය යනු නිශ්චිත කාල සීමාවක් තුළ, සාමාන්‍යයෙන් වසරක් තුළ රටක දේශසීමා තුළ නිපදවන සියලුම භාණ්ඩ හා සේවාවල මුළු වටිනාකමයි.

කෘෂිකාර්මික, නිෂ්පාදන, සේවා සහ ඉදිකිරීම් ඇතුළු ආර්ථිකයේ විවිධ අංශවල නිෂ්පාදනයේ එක් එක් අදියරේදී එකතු කළ අගය සාරාංශ කිරීම මගින් එය ගණනය කෙරේ.

දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ සංරචක (උදා. පරිභෝජනය, ආයෝජනය, රජයේ වියදම්, ශුද්ධ අපනයන)

පරිභෝජනය: භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා ගෘහාශ්රිත වියදම්.

ආයෝජන: යන්ත්‍රෝපකරණ සහ උපකරණ වැනි ප්‍රාග්ධන භාණ්ඩ සඳහා ව්‍යාපාරික වියදම් සහ බඩු තොගවල වෙනස්කම්.

රජයේ වියදම්: යටිතල පහසුකම්, ආරක්ෂක සහ රාජ්‍ය පරිපාලනය ඇතුළුව පොදු භාණ්ඩ සහ සේවා සඳහා රජය විසින් කරන ලද වියදම්.

ශුද්ධ අපනයන: අපනයන (පිටරට විකුණන භාණ්ඩ සහ සේවා) සහ ආනයන (විදේශයෙන් මිලදී ගත් භාණ්ඩ සහ සේවා) අතර වෙනස.


ආර්ථික වර්ධනය මැනීමේ වැදගත්කම

දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ආර්ථික වර්ධනයේ තීරණාත්මක දර්ශකයක් වන අතර විවිධ රටවල කාර්ය සාධනය සංසන්දනය කිරීමට හෝ කාලයත් සමඟ ආර්ථිකයේ වෙනස්කම් මැනීමට භාවිතා කරයි.

එය ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වල සමස්ත මට්ටම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා දෙන අතර ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින්ට, ව්‍යාපාරවලට සහ ආයෝජකයින්ට දැනුවත් තීරණ ගැනීමට උපකාර කරයි.

දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධන අනුපාතවල වෙනස්වීම් ව්‍යාපාර චක්‍රයේ ප්‍රසාරණය හෝ හැකිලීම් පෙන්නුම් කළ හැකි අතර මූල්‍ය හා මූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති ගැලපීමට මඟ පෙන්වයි.


විරැකියා අනුපාතය (Unemployment rate)

අර්ථ දැක්වීම සහ ගණනය කිරීම.

විරැකියා අනුපාතය රැකියා විරහිත සහ සක්‍රීයව රැකියා සොයන ශ්‍රම බලකායේ ප්‍රතිශතය මනිනු ලබයි.

එය ගණනය කරනු ලබන්නේ රැකියා විරහිත පුද්ගලයින් සංඛ්‍යාව ශ්‍රම බලකායෙන් (රැකියා සහ රැකියා විරහිත පුද්ගලයින්ගේ එකතුව) බෙදීම සහ 100 න් ගුණ කිරීමෙනි.


විරැකියා වර්ග (උදා. ව්‍යුහාත්මක, චක්‍රීය, ඝර්ෂණ) (e.g., structural, cyclical, frictional)

ව්‍යුහාත්මක විරැකියාව: රැකියා සොයන්නන්ගේ කුසලතා සහ සුදුසුකම් සහ ශ්‍රම වෙළඳපොලේ පවතින රැකියා අවස්ථා අතර නොගැලපීම නිසා පැන නගී.

චක්‍රීය විරැකියාව: ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් සහ ව්‍යාපාර චක්‍රවල උච්චාවචනයන් හේතුවෙන් සිදු වේ. ආර්ථික පසුබෑමේදී එය වැඩි වන අතර ව්‍යාප්තියේදී අඩු වේ.

ඝර්ෂණ විරැකියාව: පුද්ගලයන් රැකියා අතර මාරුවීම හෝ ප්‍රථම වරට ශ්‍රම වෙලඳපොලට ඇතුල් වීම හේතුවෙන් ඇතිවන තාවකාලික විරැකියාව.


ශ්රම වෙළඳපොළ තත්ත්වයන් තක්සේරු කිරීමේ වැදගත්කම.

විරැකියා අනුපාතය ශ්‍රම වෙලඳපොල සෞඛ්‍ය සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරිත්වය පිලිබඳ තීරණාත්මක මිනුමක් වේ.

ඉහළ විරැකියා අනුපාත යෝජනා කරන්නේ ශ්‍රම සම්පත් ඌන උපයෝජනය සහ ආර්ථික දුර්වලතා වන අතර අඩු අනුපාත පෙන්නුම් කරන්නේ දැඩි ශ්‍රම වෙලඳපොලක් සහ විය හැකි වැටුප් පීඩනයයි.

ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින් ශ්‍රම වෙලඳපොල ප්‍රතිපත්තිවල සඵලතාවය තක්සේරු කිරීමට සහ රැකියා උත්පාදනය, ශ්‍රම බලකාය පුහුණු කිරීම සහ ආර්ථික උත්තේජක ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳව දැනුවත් තීරණ ගැනීමට විරැකියා අනුපාතය භාවිතා කරයි.


උද්ධමන අනුපාතය (Inflation rate )


අර්ථ දැක්වීම සහ ගණනය කිරීම.

උද්ධමන අනුපාතිකය කාලයත් සමඟ භාණ්ඩ හා සේවාවල සාමාන්‍ය මිල මට්ටම ඉහළ යාමේ ප්‍රතිශතය මනිනු ලබයි.

එය ගණනය කරනු ලබන්නේ වත්මන් කාලපරිච්ඡේදයේ මිල දර්ශකය පදනම් කාල සීමාවක් සමඟ සංසන්දනය කර වෙනස ප්‍රතිශතයක් ලෙස ප්‍රකාශ කිරීමෙනි.

උද්ධමන වර්ග (උදා: ඉල්ලුම-ඇදීම, පිරිවැය-තල්ලු කිරීම) (e.g., demand-pull, cost-push)

ඉල්ලුම-ඇදීම උද්ධමනය: පවතින භාණ්ඩ හා සේවා සැපයුමට වඩා සමස්ත ඉල්ලුම ඉක්මවා යන විට, මිල මත පීඩනය ඉහළ යන විට සිදු වේ.

පිරිවැය තල්ලු උද්ධමනය: භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා ඉහළ මිලක් ඇති කරන වැටුප්, අමුද්‍රව්‍ය හෝ බලශක්ති මිල වැනි නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යාමෙන් පැන නගී.

මිල ස්ථායීතාවය සහ මිලදී ගැනීමේ බලය අධීක්‍ෂණය කිරීමේ වැදගත්කම

මිල ස්ථායීතාවය සහ පාරිභෝගිකයින්ට සහ ව්‍යාපාරවලට එහි බලපෑම තක්සේරු කිරීම සඳහා උද්ධමන අනුපාතය වැදගත් වේ.

ඉහළ උද්ධමනය මුදලේ මිලදී ගැනීමේ ශක්තිය ඛාදනය කරයි, එය භාණ්ඩ හා සේවා මිලදී ගැනීමට පාරිභෝගිකයින්ට ඇති හැකියාව කෙරෙහි බලපායි.


පාරිභෝගික මිල දර්ශකය (CPI)


අර්ථ දැක්වීම සහ ගණනය කිරීම

පාරිභෝගික මිල දර්ශකය (CPI) සාමාන්‍යයෙන් කුටුම්භයන් විසින් පරිභෝජනය කරන භාණ්ඩ සහ සේවා කූඩයක සාමාන්‍ය මිලෙහි වෙනස්වීම් මනිනු ලබයි.

එය ගණනය කරනු ලබන්නේ වත්මන් කාලපරිච්ඡේදයේ කූඩයේ පිරිවැය මූලික කාල පරිච්ඡේදයක් සමඟ සංසන්දනය කර වෙනස දර්ශක අංකයක් ලෙස ප්‍රකාශ කිරීමෙනි.


පාරිභෝගික භාණ්ඩ මත උද්ධමන පීඩනය මැනීමෙහි ප්රයෝජනවත් බව

CPI පාරිභෝගිකයන් සඳහා ජීවන වියදමේ වෙනස්කම් පිළිබඳ වටිනා තොරතුරු සපයයි.

එය පාරිභෝගික භාණ්ඩ හා සේවා මත උද්ධමන පීඩනය පිළිබිඹු කරන අතර ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින්ට, ව්‍යාපාරවලට සහ පුද්ගලයන්ට මිලදී ගැනීමේ ශක්තියේ වෙනස්කම් තක්සේරු කිරීමට උපකාරී වේ.

ජීවන වියදමේ වෙනස්කම් සඳහා වැටුප්, ප්රතිලාභ, බදු වරහන් (tax brackets) සහ සමාජ ආරක්ෂණ ගෙවීම් සකස් කිරීම සඳහා CPI බහුලව භාවිතා වේ.


නිෂ්පාදක මිල දර්ශකය (PPI) 


අර්ථ දැක්වීම සහ ගණනය කිරීම.

නිෂ්පාදක මිල දර්ශකය (PPI) විසින් නිෂ්පාදනයේ විවිධ අවස්ථා වලදී නිෂ්පාදකයින් විසින් තම භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා ලැබෙන සාමාන්‍ය මිලෙහි වෙනස්වීම් මනිනු ලබයි.

එය නිෂ්පාදකයින්, තොග වෙළෙන්දන් සහ බෙදාහරින්නන් ඇතුළු නිෂ්පාදකයින්ගේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් මිල වෙනස්වීම් නිරීක්ෂණය කරයි.


තොග මට්ටමින් උද්ධමන පීඩනය ලුහුබැඳීමේ ප්‍රයෝජනය (Usefulness in Tracking Inflationary Pressure at the Wholesale Level)

භාණ්ඩ පාරිභෝගිකයා වෙත ළඟා වීමට පෙර නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියේ මුල් අවධියේදී උද්ධමන පීඩනය පිළිබඳ අවබෝධයක් PPI මඟින් සපයයි.

එය ව්‍යාපාරවලට ආදාන පිරිවැය (input costs) අධීක්ෂණය කිරීමට, ලාභ ආන්තිකය (profit margins) තක්සේරු කිරීමට සහ ද්‍රව්‍ය සහ අතරමැදි භාණ්ඩ සඳහා ගෙවන මිලෙහි වෙනස්වීම් මත පදනම්ව මිල තීරණ ගැනීමට උපකාරී වේ.

PPI යනු පාරිභෝගික භාණ්ඩ සහ සේවා සඳහා විය හැකි මිල වෙනස්වීම් පිළිබඳ පූර්ව දර්ශකයක් විය හැකිය, මන්ද තොග මිලෙහි වෙනස්කම් අවසානයේ පාරිභෝගිකයින් වෙත පැවරිය හැකිය.



මූල්ය දර්ශක (Financial Indicators)


කොටස් වෙළෙඳපොළ දර්ශක (Stock Market Indices)


අර්ථ දැක්වීම සහ අරමුණ

කොටස් වෙලඳපොල දර්ශක නියෝජනය කරන්නේ යම් වෙළඳපලක හෝ අංශයක කොටස් සමූහයක කාර්ය සාධනය නිරීක්ෂණය කරන සංයුක්ත අගයකි.

කොටස් වෙළෙඳපොළ දර්ශකවල අරමුණ වන්නේ කොටස් වෙළෙඳපොළේ සමස්ත කාර්ය සාධනය සහ ප්‍රවණතා තක්සේරු කිරීම සඳහා මිණුම් ලකුණක් සැපයීමයි.


උදාහරණ

S&P 500: විශාල පරිමාණයේ එක්සත් ජනපද කොටස් 500 ක කාර්ය සාධනය මනිනු ලබන අතර එය සමස්ත එක්සත් ජනපද කොටස් වෙළඳපොලේ ප්‍රධාන දර්ශකයක් ලෙස සැලකේ.

Dow Jones Industrial Average (DJIA): ප්‍රධාන එක්සත් ජනපද සමාගම් 30 ක කොටස් මිල ගණන් නිරීක්ෂණය කරන අතර එය පැරණිතම සහ වඩාත් පුළුල් ලෙස පිළිගත් කොටස් වෙළඳපොල දර්ශක වලින් එකකි.


වෙළඳපල මනෝභාවය (Market Sentiment) සහ ආර්ථික ඉදිරි දැක්ම පිළිබිඹු කිරීමේ වැදගත්කම

කොටස් වෙලඳපොල දර්ශක ආයෝජකයින්ගේ හැඟීම් සහ වෙළඳපල අපේක්ෂාවන් පිළිබිඹු කිරීමක් ලෙස සේවය කරයි.

කොටස් වෙලඳපොල දර්ශකවල සැලකිය යුතු චලනයන් වෙළඳපල විශ්වාසය, ආර්ථික දැක්ම සහ ආයෝජක හැසිරීම් වල වෙනස්කම් පෙන්නුම් කළ හැකිය.

ඒවා බොහෝ විට ආර්ථික සෞඛ්‍යයේ දර්ශක ලෙස භාවිතා වන අතර පාරිභෝගික වියදම්, ව්‍යාපාර ආයෝජන තීරණ සහ සමස්ත වෙළඳපල ස්ථාවරත්වයට බලපෑම් කළ හැකිය.


බැඳුම්කර අස්වැන්න (Bond Yields)


අර්ථ දැක්වීම සහ අරමුණ

බැඳුම්කර අස්වැන්න නියෝජනය කරන්නේ ආයෝජකයෙකු බැඳුම්කරයක ආයෝජනය කිරීමෙන් ලැබෙන ප්‍රතිලාභයයි.

බැඳුම්කර ප්‍රතිලාභවල අරමුණ වන්නේ රජයන් සහ සංගත සඳහා ණය ගැනීමේ පිරිවැය පිළිබඳ ඇඟවීමක් සැපයීම සහ බැඳුම්කර සඳහා ආයෝජකයින්ගේ ඉල්ලුම පිළිබිඹු කිරීමයි.


උදාහරණ

රජයේ බැඳුම්කර අස්වැන්න (Government Bond Yields): එක්සත් ජනපද භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර ප්‍රතිලාභය වැනි රජය විසින් නිකුත් කරන ලද බැඳුම්කරවල ප්‍රතිලාභ, අවදානම් රහිත ප්‍රතිලාභ අනුපාතය තක්සේරු කිරීම සඳහා මිණුම් ලකුණක් ලෙස සේවය කරයි.

ආයතනික බැඳුම්කර ප්‍රතිලාභ(Corporate Bond Yields): සංගත විසින් නිකුත් කරන ලද බැඳුම්කරවල ප්‍රතිලාභ එම සමාගම්වල ණය සුදුසුකම් සහ අවදානම් බව පිළිබඳ අවබෝධයක් සපයයි.


පොලී අනුපාත සහ ආර්ථික ඉදිරි දැක්ම තක්සේරු කිරීමේ වැදගත්කම

බැඳුම්කර ප්‍රතිලාභ පොලී අනුපාතවලට බලපෑම් කරයි, එය පුද්ගලයන්, ව්‍යාපාර සහ රජයන් සඳහා ණය ගැනීමේ පිරිවැයට බලපායි.

බැඳුම්කර ප්‍රතිලාභවල වෙනස්වීම් උද්ධමනය, මහ බැංකු ප්‍රතිපත්ති, ආර්ථික වර්ධනය සහ සමස්ත වෙළඳපල තත්ත්වයන් සම්බන්ධ වෙළඳපල අපේක්ෂාවන් පිළිබිඹු කරයි.

ආර්ථිකයේ තත්ත්වය, උද්ධමන පීඩනය සහ ආයෝජක හැඟීම් තක්සේරු කිරීම සඳහා ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින්, ආයෝජකයින් සහ ආර්ථික විද්‍යාඥයින් විසින් බැඳුම්කර අස්වැන්න සමීපව නිරීක්ෂණය කරනු ලැබේ.


විනිමය අනුපාත


අර්ථ දැක්වීම සහ අරමුණ

විනිමය අනුපාත මනිනු ලබන්නේ එක් මුදල් ඒකකයක වටිනාකම තවත් මුදල් ඒකකයකට සාපේක්ෂව ය.

විනිමය අනුපාතවල පරමාර්ථය වන්නේ විවිධ මුදල් ඒකකවල සාපේක්ෂ අගය තීරණය කිරීම මගින් ජාත්‍යන්තර වෙළඳාමට සහ ආයෝජනයට පහසුකම් සැලසීමයි.


උදාහරණ

USD/EUR: එක්සත් ජනපද ඩොලරය සහ යුරෝ අතර විනිමය අනුපාතය.

GBP/USD: බ්‍රිතාන්‍ය පවුම සහ එක්සත් ජනපද ඩොලරය අතර විනිමය අනුපාතය.


ජාත්‍යන්තර වෙළඳ සහ ආර්ථික තරඟකාරිත්වයේ වැදගත්කම

විනිමය අනුපාත විවිධ රටවල භාණ්ඩ හා සේවාවල සාපේක්ෂ මිල කෙරෙහි බලපාන බැවින්, අපනයන හා ආනයනවල තරඟකාරීත්වයට බලපායි.

විනිමය අනුපාතවල වෙනස්වීම් ජාත්‍යන්තර ආයෝජන ප්‍රවාහයන්ට, සංචාරක ව්‍යාපාරයට සහ බහුජාතික සමාගම්වල ලාභයට බලපෑම් කළ හැකිය.

ගෝලීය ආර්ථික ප්‍රවණතා, වෙළෙඳ අසමතුලිතතා සහ මුදල් වෙළෙඳපොළ ස්ථායීතාව තක්සේරු කිරීමේදී ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින්, ව්‍යාපාර සහ ආයෝජකයින් සඳහා විනිමය අනුපාත වැදගත් දර්ශක වේ.


කලාපීය සහ අංශ-විශේෂිත දර්ශක (Regional and Sector-Specific Indicators)


අර්ථ දැක්වීම සහ අරමුණ

කලාපීය සහ අංශ-විශේෂිත දර්ශක ඔවුන්ගේ ආර්ථික කාර්ය සාධනය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා දීම සඳහා නිශ්චිත භූගෝලීය කලාප හෝ කර්මාන්ත අංශ කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි.

මෙම දර්ශකවල අරමුණ වන්නේ ආර්ථිකයේ නිශ්චිත කලාප හෝ අංශ තුළ සෞඛ්‍යය, වර්ධනය සහ ප්‍රවණතා තක්සේරු කිරීමයි.


කලාපීය දර්ශක සඳහා උදාහරණ


කලාපීය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP)

ප්‍රාදේශීය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ප්‍රාන්තයක්, පළාතක් හෝ නගරයක් වැනි නිශ්චිත භූගෝලීය කලාපයක ආර්ථික නිමැවුම මනිනු ලබයි.

එය රටක් තුළ විවිධ කලාපවල ආර්ථික කාර්ය සාධනය සහ දායකත්වය පිළිබඳ අවබෝධයක් සපයයි.


කලාපීය විරැකියා අනුපාත

කලාපීය විරැකියා අනුපාතයන් නිශ්චිත භූගෝලීය කලාපයක් තුළ රැකියා විරහිත ශ්රම බලකායේ ප්රතිශතය මනිනු ලබයි.

ඔවුන් දේශීය ශ්‍රම වෙළඳපොළ තත්ත්වයන් සහ විවිධ කලාපවල රැකියා අවස්ථා වල වෙනස්කම් පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා දේ.


අංශ-විශේෂිත දර්ශක සඳහා උදාහරණ

නිෂ්පාදන ගැනුම් කළමනාකරුවන්ගේ දර්ශකය (PMI)

නිෂ්පාදන PMI නිෂ්පාදන අංශය තුළ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් සහ ව්‍යාපාරික තත්ත්වයන් මනිනු ලබයි.

එය නිෂ්පාදන නිමැවුම්, නව ඇණවුම්, රැකියා සහ සැපයුම්කරු බෙදාහැරීම් පිළිබඳ අවබෝධයක් සපයයි.


සිල්ලර විකුණුම් (Retail Sales)

සිල්ලර විකුණුම් දත්ත සිල්ලර ආයතන විසින් අලෙවි කරන භාණ්ඩ හා සේවාවල මුළු වටිනාකම පෙන්වයි.

ඒවා සිල්ලර අංශය තුළ පාරිභෝගික වියදම් රටා පෙන්නුම් කරන අතර සමස්ත පාරිභෝගික ඉල්ලුම සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා දිය හැකිය.


නිවාස ආරම්භය (Housing Starts)

නිවාස ආරම්භය මඟින් යම් කාල සීමාවක් තුළ ආරම්භ කරන ලද නව නේවාසික ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති සංඛ්‍යාව මනිනු ලැබේ.

ඔවුන් නිශ්චල දේපල අංශය තුළ නිවාස ආයෝජන මට්ටම සහ ඉදිකිරීම් ක්රියාකාරකම් පිළිබිඹු කරයි.


කලාපීය සහ අංශ-විශේෂිත කාර්ය සාධනය තක්සේරු කිරීමේ වැදගත්කම

කලාපීය දර්ශක විවිධ භූගෝලීය ප්‍රදේශ හරහා ආර්ථික ක්‍රියාකාරිත්වයේ විෂමතා සහ ප්‍රවණතා හඳුනා ගැනීමට උපකාරී වේ.

අංශ-විශේෂිත දර්ශක නිශ්චිත කර්මාන්ත හෝ අංශවල ශක්තිය, දුර්වලතාවය සහ වර්ධන විභවයන් පිළිබඳ අවබෝධයක් සපයයි.

කලාපීය සහ අංශ-විශේෂිත දර්ශක විශ්ලේෂණය කිරීමෙන් ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින්ට, ව්‍යාපාරවලට සහ ආයෝජකයින්ට සංවර්ධනය සඳහා නිශ්චිත ක්ෂේත්‍ර ඉලක්ක කර ගැනීමට, විභව අවදානම් හෝ අවස්ථා හඳුනා ගැනීමට සහ දැනුවත් තීරණ ගැනීමට හැකි වේ.


අභියෝග සහ සලකා බැලීම්

කලාපීය දර්ශක ලබා ගත හැකි සහ දත්තවල ගුණාත්මක භාවය අනුව වෙනස් විය හැක, කලාප අතර සංසන්දනය අභියෝගාත්මක කරයි.

සෘතුමයභාවය හෝ තාක්ෂණික දියුණුව වැනි කර්මාන්තයට විශේෂිත වූ සුවිශේෂී සාධක මගින් අංශ-විශේෂිත දර්ශකවලට බලපෑම් ඇති විය හැක.

කලාපීය හෝ අංශ-විශේෂිත දර්ශකවල වෙනස්වීම් ජාතික හෝ ගෝලීය ආර්ථික සාධක මගින් ද බලපෑ හැකිය, ප්‍රවේශමෙන් විශ්ලේෂණය සහ අර්ථ නිරූපණය අවශ්‍ය වේ.